lmia logo

سـامانه ملی تحلیل اطـلاعـات بــازار کــار

  • آمار و اطلاعات

  • برگ نخست
  • آمار و اطلاعات
  • شاخص های اصلی بازار کار
  • بهره‌وری کار
  • تحلیل و گزینه های سیاستی

بهره‌وری کار

در مجموع، روند کلی متوسط بهره وری نیروی کار بر مبنای تولید ناخالص داخلی در ایران طی دهه گذشته نزولی بوده و به طور متوسط 1.8 درصد کاهش یافته است، لذا توجه به رشد بهره وری نیروی کار ضروری است. بررسی ها نشان می دهد از جمله دلایل کاهش بهره وری، عدم استفاده بهینه از ظرفیت بیکار اقتصاد و عدم توجه جدی به مسائلی همچون ارتقای سرمایه انسانی می باشد. در ارتباط با ارتقای سرمایه انسانی، می بایست به ارتقای سطح سلامتی و کیفیت آموزش توجه بیشتری نمود.

-رابطه بهره وری نیروی کار و سرمایه انسانی

با استناد به اطلاعات و آمار منتشر شده از سایت بانک جهانی، شاخص بهره وری نیروی کار بر اساس نسبت تولید ناخالص داخلی برحسب برابری قدرت خرید و به قیمت ثابت به تعداد شاغلان محاسبه شده است. در نمودار (1) همبستگی بین نسبت های مخارج آموزش(خصوصی وعمومی) و مخارج سلامت به تولید ناخالص داخلی با شاخص بهره وری نیروی کار در کشورهای مختلف طی سال های 2017-2011 نمایش داده شده است. شواهد نشان می دهد طی دهه گذشته، به طور متوسط نسبت دو شاخص مخارج آموزش(خصوصی و عمومی) و مخارج سلامت به تولید ناخالص داخلی در سطح جهانی به ترتیب در حدود 4.3 درصد و 9.5 درصد بوده است، در حالی که این ارقام در اقتصاد ایران در طی این دوره 3.9 درصد و 5.8 درصد گزارش شده است که هر دو نسبت شکافی بین ایران و متوسط جهانی را نشان می دهد. مطابق نمودار (1) و (2)، کشورهایی که شاخص نسبت مخارج آموزش و سلامت (خصوصی و عمومی) به تولید ناخالص داخلی آن ها بالاتر است، شاخص بهره وری نیروی کار آن ها نیز به طور نسبی بالاتر است و برعکس.

 

نمودار شماره(1): رابطه بین بهره وری نیروی کار و نسبت مخارج کل آموزش به تولید ایران و کشورهای منتخب

                    مأخذ: محاسبه شده از سایت بانک جهانی، شاخص توسعه جهانی(WDI)، 2018

 

نمودار شماره(2): رابطه بین بهره وری نیروی کار و نسبت مخارج کل سلامت به تولید ایران و کشورهای منتخب

              مأخذ: محاسبه شده از سایت بانک جهانی، شاخص توسعه جهانی(WDI)، 2018

-رابطه بهره وری نیروی کار و ساعات کار

مطابق مبانی نظری، بین رشد بهره وری نیروی کار و ساعات کار نیروی کار یک رابطه غیر خطی وجود دارد، به گونه ای که در ابتدا با افزایش ساعات کار، درآمد حاصل از کار افزایش یافته و فرد می تواند بخشی از آن را صرف آموزش، بهداشت و تغذیه خود نموده و در نتیجه آن رشد بهره وری افزایش یافته و بعد از آن با کارکردن بیش از حد نرمال، میزان بهره وری به دلیل افت توانایی جسمی و خلاقیت و نوآوری (استهلاک بیشتر سرمایه انسانی) کاهش می یابد. شواهد بین المللی نشان می دهد کسانی که به صورت استاندارد کار می کنند (44-40 ساعت کار در هفته) از بهره وری بالاتری برخوردارند. نکته جالب آن است که در ایران نیز شواهد موید رفتار فوق است و شاغلینی که در محدوده 42-39 ساعت در هفته مشغول به فعالیت هستند از بهره وری بالاتری برخوردار هستند. مطابق نمودار زیر رابطه غیرخطی بین رشد بهره وری کار و ساعات کار با استفاده از داده های آماری سال های 1397-1390 تأیید می گردد.

نمودار شماره(3): رابطه بین رشد بهره وری نیروی کار و ساعات کار

 

-رابطه بهره وری نیروی کار و ظرفیت اقتصادی

معمولاً رابطه مستقیمی بین میزان استفاده از ظرفیت های اقتصادی و بهره وری نیروی کار وجود دارد، زیرا وجود ظرفیت های بیکار در اقتصاد باعث کاهش تولید گردیده و با توجه به اینکه تعدیل نیروی کار به سادگی انجام نمی شود، متوسط تولید به ازای هر واحد نیروی کار (بهره وری نیروی کار) کاهش می یابد. در سال های اخیر به دلیل تحریم های اقتصادی، میزان استفاده از ظرفیت اقتصاد کاهش یافته و در نتیجه بهره وری نیروی کار نیز تنزل یافته است. مطابق نمودار زیر رابطه مستقیم بین میزان استفاده از ظرفیت و بهره وری نیروی کار تایید می گردد.

نمودار شماره(4): رابطه بین بهره وری نیروی کار و ظرفیت اقتصادی

 

-رابطه بهره وری نیروی کار با سهم هزینه تحقیق و توسعه از تولید

یکی از عوامل موثر بر بهره وری نیروی کار تحقیق و توسعه می باشد که به افزایش خلاقیت و نوآوری، کاهش قیمت تمام شده کالاها و خدمات و همچنین ارتقای کیفیت آن ها منجر می شود. در کشورهای توسعه یافته سهم بالایی از GDP  صرف فعالیت های تحقیق و توسعه می شود و به دنبال آن از بهره وری بالاتری نیز برخوردار هستند. مطابق نمودار زیر، رابطه مستقیم بین سطح بهره وری نیروی کار در بخش غیر نفتی و سهم هزینه های تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی با استفاده از داده های آماری بلندمدت سال های 1366-1396 تأیید می گردد.

نمودار(5): رابطه بین بهره وری نیروی کار و سهم هزینه تحقیق و توسعه از تولید

 

گزینه های سیاستی:

سیاست های لازم در راستای افزایش بهره وری نیروی کار در محورهای ذیل خلاصه می شود:

الف) اختصاص سهم بیشتری از منابع مالی دولت برای آموزش با کیفیت و متناسب با نیاز بازار کار و ارتقا سطح بهداشت و سلامتی جامعه

ب) اختصاص سهم بیشتری از منابع مالی دولت برای حمایت از فعالیت های تحقیق و توسعه مرتبط با رسته های اولویت دار

ج) وضع مالیات بر درآمد حاصل از اضافه کار با نرخ مناسب به منظور جلوگیری از گسترش پدیده پرکاری و استهلاک سرمایه انسانی

د)اجرای سیاستهای مناسب برای افزایش میزان بکارگیری ظرفیت های تولیدی مانند پرداخت تسهیلات سرمایه در گردش، کمک به اتصال بنگاه های داخلی به بنگاه های صاحب برند خارجی در جهت توسعه صادرات

© تمامی حقوق این سامانه متعلق به معاونت توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی می باشد.