lmia logo

سـامانه ملی تحلیل اطـلاعـات بــازار کــار

  • آمار و اطلاعات

  • برگ نخست
  • آمار و اطلاعات
  • شاخص های اصلی بازار کار
  • ساعت کار
  • تحلیل و گزینه های سیاستی

ساعت کار

در اقتصاد ایران طی 7 سال گذشته، به طور متوسط شاغلان پرکار در حدود 40.1 درصد شاغلان (بیشترین سهم) را به خود اختصاص داده اند و میانگین ساعت کار 44 ساعت در هفته است. در میان افراد شاغل پرکار از بعد جنسیت (مرد و زن)، همواره مردان بیشتر از استانداردها فعالیت می کنند. از این روی می توان بیان نمود که جامعه زنان بیشتر به کارهای با ساعت کار نرمال یا پاره وقت مشغول می شوند و این موضوع می تواند عاملی در اختلاف درآمد حاصل از کار بین مردان و زنان باشد و تا حدودی نابرابری در درآمدهای مذکوررا متصور نماید. نکته حائز اهمیت آن است که میزان ساعات کار بر سلامت و رفاه کارکنان و سطوح بهره وری، هزینه های کار بنگاه های اقتصادی و درآمد نیروی کار تأثیرگذار است. گفتنی است، بالا بودن سهم شاغلان پرکار به معنای تمایل کارفرمایان به استفاده بیشتر از نیروی کار موجود و اجتناب از استخدام جدید نیروی کار به واسطه مشکلات قانون کار است و استفاده بیشتر از نیروی کار موجود ممکن است به افزایش هزینه های بنگاه منجر شود، اگر نرخ دستمزد اضافه کار بیشتر از نرخ دستمزد متعارف باشد و یا نرخ دستمزد کارکنان موجود بیشتر از نرخ دستمزد نیروی کار جدید الستخدام باشد.

- رابطه پرکاری مردان با نرخ مشارکت زنان

در یک خانواده در صورت مشارکت زنان و مردان در امور اقتصادی و تأمین درآمد خانوار نه تنها می تواند وضعیت رفاهی بیشتری را برای آن خانوار فراهم سازد بلکه مشارکت بیشتر زنان در فعالیت های اقتصادی موجب خواهد شد که نیروی کار مردان فراتر از کار استاندارد فعالیت نکنند. بنابراین، یکی از عوامل موثر بر پرکاری مردان، میزان مشارکت زنان در بازار کار است. در خانوارهایی که مشارکت زنان در بازار کار بیشتر است، نیاز به پرکاری مردان کمتر است و به همین دلیل در کشورهای توسعه یافته که نرخ مشارکت زنان بالا است، میزان پرکاری کمتر است و به دنبال آن سطح سلامتی نیروی کار نیز بیشتر می باشد. مطابق نمودار زیر، اگرچه رابطه معکوس بین میزان پرکاری مردان و نرخ مشارکت زنان با استفاده از داده های آماری سال های 1390-1397 تأیید می گردد، ولی شدت همبستگی آنها ضعیف است که دلیل آن اثر سایر متغیرهای موثر بر پرکاری مردان مانند نرخ تورم است که در نظر گرفته نشده است.

نمودار(1): رابطه پرکاری مردان و نرخ مشارکت زنان

 

- رابطه ساعت کار با بهره وری  نیروی کار

یکی از پدیده های رایج در بازار کار ایران، گسترش پرکاری می باشد. براساس آمار سال 1397 درصد شاغلان پرکار در بخش خدمات 43 درصد  بوده در حالی که در بخش کشاورزی این رقم کمتر از 36 درصد می باشد که نشانگر رواج بیشتر پرکاری در بخش خدمات می باشد. معمولاً با افزایش بهره وری نیروی کار، انتظار می رود میزان پرکاری در اقتصاد کاهش یابد، زیرا بهره وری بالاتر به سطح دستمزد ساعتی بالاتر منجر شده و برای تأمین هزینه های زندگی نیاز به پرکاری کمتر می شود. بنابراین، ارتباط معکوسی بین بهره وری کار و میزان پرکاری وجود دارد و شدت همبستگی بین آنها زیاد است. مطابق نمودار زیر رابطه مذکور بین دو متغیر تأیید می گردد.

شایان ذکر است، پرکاری به وضعیت بازار کار از نظر نرخ بیکاری و وضعیت رشد اقتصادی کشور و به دنبال آن نیاز بنگاه ها به ساعت کار بیشتر کارکنان نیز بستگی دارد.

 

 

 

نمودار(2): رابطه ساعت کار و بهره وری نیروی کار

 

گزینه های سیاستی:

الف) ارتقای سطح مهارت های نیروی کار و حمایت از برنامه های ارتقای شغلی در بنگاه ها در راستای ارتقای بهره وری نیروی کار

ب) فراهم نمودن زمینه های افزایش نرخ مشارکت زنان در بازار کار در راستای کاهش پرکاری مردان.

 

© تمامی حقوق این سامانه متعلق به معاونت توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی می باشد.