lmia logo

سـامانه ملی تحلیل اطـلاعـات بــازار کــار

  • آمار و اطلاعات

  • برگ نخست
  • آمار و اطلاعات
  • شاخص های اصلی بازار کار
  • اشتغال برحسب بخش های اقتصادی
  • تحلیل و گزینه های سیاستی

اشتغال برحسب بخش های اقتصادی

ساختار اشتغال بخش های مختلف اقتصادی (کشاورزی، صنعت و خدمات) نشان می دهد که بیشترین سهم از کل اشتغال حدود 49 درصد) مربوط به بخش خدمات است و بیشترین سهم از فرصت های شغلی ایجاد شده نیز مربط به این بخش است (64 درصد). آنچه در اقتصاد ایران اهمیت می یابد این است که منشأ و مبدأ ایجاد اشتغال را می بایست در برخی از  فعالیتهای خدماتی جستجو کرد. حال این که ایجاد اشتغال از کیفیت لازم برخوردار است یا خیر؟ جای بحث و تأمل دارد.

- رابطه رشد اشتغال و رشد ارزش افزوده بخش‌های اقتصادی

برای تحلیل ظرفیت های ایجاد اشتغال در بخش های اقتصادی، بهتر است به رابطه بین رشد اشتغال و رشد تولید سه بخش کلیدی اقتصاد (کشاورزی، صنعت و خدمات) توجه شود چراکه یک فرض بر این است که بخش‌هایی که در کنار ایجاد اشتغال، رشد ارزش افزوده را به‌همراه داشته باشند، کیفیت اشتغال آن‌ها به مراتب بهتر خواهد بود. همان طور که در نمودار زیر نشان داده شده است، طی دهه اخیر، رشد اشتغال و رشد تولید سه بخش کلیدی اقتصاد به‌طور یکسان و متناظر نبوده است. طی دوره یاد شده سالانه 472 هزار فرصت شغلی جدید اضافه شده است ولی به‌طور نسبی متناظر آن تغییر تولید در بخش های اقتصاد چندان بالا نبوده است. این وضعیت در بخش صنعت به‌مراتب بیشتر مشهود می باشد. به‌طوری که فاصله بین رشد اشتغال و رشد ارزش افزوده در بخش صنعت بسیار بالا بوده و گویای این واقعیت است که در بخش صنعت (به‌رغم اشتغال ایجاد شده) از کیفیت لازم برخوردار نبوده است و به‌عبارتی، اشتغال ایجاد شده می‌تواند از ناپایداری بیشتری برخوردار باشد. بدیهی است طی دوره یاد شده به دلیل اثرات اصلاح قیمت های انرژی (هدفمندسازی یارانه ها) و محدودیت های بین المللی بخصوص از ناحیه واردات کالاهای واسطه ای و سرمایه ای، تغییر محسوسی در ارزش افزوده بخش صنایع کارخانه ای و فعالیت‌های مرتبط با آن، بخصوص در بخش ساختمان، درکشور ایجاد نشده است. از سویی، فاصله کم بین رشد اشتغال و رشد تولید بخش کشاورزی وجود دارد و کیفیت اشتغال در این بخش متوسط می باشد. درحالی‌که در بخش خدمات به‌دلیل اثر پذیری کمتر از محدودیت های یاد شده و ماهیت بخش خدمات (غیرقابل مبادله بودن) ظرفیت های تولید و اشتغال بالایی را در طی دهه گذشته در اقتصاد ایران به همراه داشته است. بنابراین از نگاه رشد فراگیر (رشد توأمان اشتغال و تولید) بخش خدمات و زیربخش های آن، ظرفیت های بسیار بالایی برای اقتصاد ایران خواهند داشت. بدیهی است جهت گیری سیاستی به سمت توسعه بخش خدمات بخصوص خدمات نوین (خدمات گردشگری، سلامت، IT، فرهنگ و هنر، ورزش) می تواند درجه آسیب پذیری و ناپایداری اقتصاد را بخصوص از ناحیه بازار کار کاهش دهد و همگرایی بالایی بین رشد اشتغال و رشد تولید در بخش خدمات وجود دارد.

نمودار شماره(1): رابطه بین رشد اشتغال و رشد تولید سه بخش اصلی اقتصاد ایران

 

- رابطه اعتبارات بانکی با اشتغال بخش های اقتصادی

یکی از عوامل تاثیر گذار بر اشتغال، تامین مالی از طریق ارایه اعتبارات بانکی است که با فراهم سازی فرصت های سرمایه گذاری برای تولید کنندگان، زمینه تولید و توسعه فرصت های شغلی را برای جویندگان کار به همراه خواهد داشت. به عبارت دیگر استفاده از اعتبارات خواه در سرمایه گذاری جدید و خواه در تامین سرمایه در گردش، منجر به افزایش تولید می شود و از این رو می تواند در اشتغال زایی بخش تاثیر داشته باشد. شواهد و قراین موجود حاکی از آن است که طی سال های 1395-1384، ارتباط مثبتی بین مانده تسهیلات اعتباری بانکی و میزان اشتغال کل بخش های اقتصادی وجود دارد. به عبارتی هرچه سطح مانده تسهیلات اعتباری بانک ها و تغییر در این مانده در اقتصاد بیشتر باشد احتمال حفظ و نگهداشت اشتغال کشور همراه با ایجاد اشتغال بیشتر خواهد شد. البته این موضوع به تفکیک بخش اقتصادی تا حدودی متفاوت می باشد به‌طوری‌که اثر ارایه تسهیلات اعتباری بر متغیر اشتغال در بخش کشاورزی و صنعت به‌دلایل مختلف از جمله سرمایه بر شدن تولید و استفاده از فناوری های جدید چندان بالا نبوده است بدان معنی که تامین مالی از طریق نظام بانکی ممکن است منجر به افزایش تولید در بخش‌های کشاورزی و صنعت شود ولی قادر به ایجاد اشتغال در این دو بخش متناسب با افزایش تولید نشده است. در بخش بازرگانی و خدمات این وضعیت به‌مراتب بهتر نشان داده شده است و گویای این واقعیت است که عملکرد نظام بانکی کشور در بخش بازرگانی و خدمات تأثیر بیشتری را نسبت به دو بخش دیگر اقتصاد (صنعت و کشاورزی) داشته است.  

 

نمودار شماره(2): رابطه بین تغییرات مانده تسهیلات اعتباری حقیقی بانک و تغییرات اشتغال کل

 

 

نمودار شماره(3): رابطه بین تغییرات مانده تسهیلات اعتباری حقیقی بانک و تغییرات اشتغال در بخش کشاورزی

 

نمودار شماره(4): رابطه بین تغییرات مانده تسهیلات اعتباری حقیقی بانک و تغییرات اشتغال در بخش صنعت

 

نمودار شماره(5): رابطه بین تغییرات مانده تسهیلات اعتباری حقیقی بانک و تغییرات اشتغال در بخش بازرگانی و خدمات

 

گزینه های سیاستی:

الف) رشد متوازن بنگاه های خرد، کوچک و متوسط در فعالیت های اقتصادی بخصوص صنعت و کشاورزی

ب) هدایت منابع مالی بانک ها به سمت رسته های منتخب دارای ظرفیت افزایش تولید و اشتغال بخصوص فعالیت های خدماتی

ج) اصلاح نظام تشویقی ترجیحی برای حمایت از رسته های اولویت دار هر یک از بخش های اقتصادی و تکمیل زنجیره ارزش

© تمامی حقوق این سامانه متعلق به معاونت توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی می باشد.