lmia logo

سـامانه ملی تحلیل اطـلاعـات بــازار کــار

  • آمار و اطلاعات

  • برگ نخست
  • آمار و اطلاعات
  • شاخص های اصلی بازار کار
  • اشتغال غیررسمی
  • تحلیل و گزینه های سیاستی

اشتغال غیررسمی

طی سال های 1397-1394، حدود 69 درصد اشتغال ایجاد شده در کشور از نوع غیررسمی (فاقد حمایت بیمه ای) بوده که از پایداری بالایی برخوردار نیستند و احتمالاً درآمد مکفی برای شاغلان ایجاد نمی کنند. در سال 1397، حدود 29 درصد از کل شاغلان کشور فاقد حمایت بیمه ای بودند و در مشاغل غیررسمی فعالیت می کردند که با کاهش تقاضا برای کالاها و خدمات تولیدی آن ها، بنگاه ها می توانند سریعاً نیروی کار مازاد خود را تعدیل نموده و بخشی از خانوارهای کشور زیر خط فقر می روند. ذکر این نکته ضروی است که از 31.3 هزار کارگاه بزرگ صنعتی (10 نفر کارکن و بیشتر) در سال 1395، حدود 10.2 هزار  (32.5 درصد) کارگاه به صورت فردی و شرکت غیررسمی فعالیت می کردند. شایان ذکر است، گسترش فعالیت ها در بخش غیررسمی، در عین حال که، فرصت های اشتغال زای فراوانی در اختیار اقتصاد قرار می دهد، ولیکن توان دولت را در اعمال سیاست های اقتصادی، مالی، نظارتی و به ویژه در اعمال استانداردها، کاهش می دهد.

- رابطه سهم مشاغل غیر رسمی و سهم شاغلان مزد و حقوق بگیری

معمولاً در بنگاه های بزرگتر که بیشتر شاغلان مزد و حقوق بگیر هستند تحت نظارت مقامات قانونی فعالیت می کنند و مجبور هستند نیروی کار خود را بیمه نمایند و نتیجتاٌ در زمره مشاغل رسمی قرار می گیرند. بر این اساس انتظار می رود رابطه معکوسی بین سهم مشاغل مزد و حقوق بگیری بخش خصوصی و سهم مشاغل غیر رسمی برقرار باشد. با توجه به نمودار زیر رابطه منفی مذکور بر اساس داده های آماری سال های 1390-1397 به شکل ضعیفی مورد تأیید قرار می گیرد. ضعیف بودن این رابطه ممکن است به دلیل گسترش بیمه به کارکنان مستقل بواسطه برخی مشوق های دولتی باشد(مانند بیمه مخصوص رانندگان، زنان سرپرست خانوار، قالی بافان و ...). افزون بر این، کم بودن تعداد مشاهدات آماری نیز دلیل دیگر آن است.

نمودار(1): رابطه سهم مزد و حقوق بگیر بخش خصوصی با سهم مشاغل غیر رسمی

 

 

- رابطه سهم مشاغل غیر رسمی و سهم شاغلان بنگاه های خرد

بنگاه های خرد به بنگاه هایی اطلاق می شود که تعداد شاغلان آن ها کمتر از 10 نفر کارکن می باشد. با توجه به اندازه کوچک این بنگاه ها، امکان فعالیت بصورت غیررسمی و خارج از نظارت مقامات قانونی میسر می باشد. بر این اساس، انتظار می رود با گسترش بنگاه های خرد، سهم شاغلان غیررسمی (فاقد بیمه) بیشتر شود. مطابق نمودار زیر رابطه غیر خطی بین سهم اشتغال غیر رسمی و سهم بنگاه های خرد برقرار است. در سالهای 1390-1393 رابطه بین دو متغیر مذکور غیر مستقیم بوده که می تواند در اثر اعطای مشوق های دولت برای بیمه کردن شاغلان اقشار خاص(مانند قالی بافان، زنان سرپرست خانوار، رانندگان، کارگران ساختمانی و ...) باشد. بعد از سال 1393 شاهد رابطه مستقیم بین دو متغیر هستیم که دلیل آن محدودیت بودجه دولت و کاهش حمایت های بیمه ای دولتی است. به عبارت دیگر، در سالهای اخیر عمده اشتغال ایجاد شده مربوط به بنگاه های خرد است که شاغلان آنها فاقد حمایت بیمه ای هستند. بنابراین کیفیت اشتغال در مشاغل خرد پایین تر از بنگاه های کوچک، متوسط و بزرگ است. معمولاً در بنگاه های خرد سطح بهره وری پایین تر بوده و حجم فروش کالاها و خدمات نیز در سطح پایین تری قرار دارد و کارفرمایان توانایی پرداخت حداقل دستمزد قانونی و بیمه کردن نیروی کار خود را ندارند، مگر آن که دولت آنها را مورد حمایت قرار دهد.

 

نمودار(2): رابطه سهم شاغلان بنگاههای خرد و کوچک با سهم مشاغل غیر رسمی

 

گزینه های سیاستی در جهت کاهش سهم اشتغال غیر رسمی بدون کاهش اشتغال:

الف) حمایت از توسعه مشاغل مزد و حقوق بگیری در بخش خصوصی و تعاونی از طریق بهبود تعامل ادارات تعاون، کار و رفاه اجتماعی، بیمه و مالیات با کارفرمایان

ب) حمایت از توسعه بنگاه های خرد، کوچک، متوسط و بزرگ در اقتصاد از طریق هدایت تسهیلات بانکی به سمت افزایش اندازه بنگاه ها

ج) استفاده از مشوق پرداخت حق بیمه سهم کارفرما از جانب دولت در بنگاه های خرد و کوچک

د) استفاده از نظام انگیزشی یارانه های دستمزد برای جذب بیکاران در بنگاه های خرد و کوچک.

 

© تمامی حقوق این سامانه متعلق به معاونت توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی می باشد.